Беларуская бульба: дзесяць лепшых сартоў

Сёння мы разгледзім дзесяць найлепшых сартоў, якія найбольш палюбіліся беларусам, даведаемся іх гісторыю, асаблівасці і дамо парады, якую страву з кожнага сорту лепш прыгатаваць.

Tweet

Бульба даўно стала другім хлебам для беларусаў, але ці ведаеце вы, што ў Дзяржаўным рэестры сёння налічваецца ажно 184 сарты? Амаль дзве траціны з іх – гэта распрацоўкі айчынных селекцыянераў .

Перш чым перайсці да знаёмства з канкрэтнымі гатункамі, варта ўзгадаць, што бульба на нашых землях — госця адносна новая. Упершыню яна з’явілася ў магнацкіх маёнтках яшчэ ў канцы XVII стагоддзя, але масавае вырошчванне пачалося толькі ў XIX стагоддзі. Спачатку сяляне ставіліся да «праклятага землянога яблыка» з недаверам, але з часам бульба стала асновай нацыянальнай кухні.

Сёння Беларусь — адна з вядучых бульбаводчых краін. Навукоўцы не спыняюць працу, і беларускія сарты цэняцца не толькі дома, але і за мяжой, куды мы пастаўляем як раннія, так і прамысловыя гатункі . Цікава, што працэс стварэння новага сорту займае каля 9 гадоў — ад першага скрыжавання да перадачы ў Дзяржаўную камісію. З 100 тысяч эксперыментальных узораў толькі некалькі атрымліваюць права называцца новым сортам .

Топ-10 сартоў беларускай бульбы

1. «Скарб» — легенда сярод бульбы

Гісторыя. Гэты сорт па праву можна назваць рэкардсменам. Ён застаецца папулярным у Беларусі вось ужо больш за 22 гады і не здае пазіцый . Назва гаворыць сама за сябе — сапраўдны скарб беларускай селекцыі. Па аб’ёмах пасадак гэты сорт трывала займае другое месца ў краіне .

Апісанне. «Скарб» — гэта сорт сярэдняспелы, які добра прыстасаваны да нашых глебава-кліматычных умоў. Клубні роўныя, з жоўтай мякаццю, якая не цямнее пры чыстцы і варцы.

Кулінарнае прызначэнне. Гэта універсальны сорт, які можна выкарыстоўваць як заўгодна. Дзякуючы сярэдняй разварыстасці, «Скарб» выдатна падыходзіць для супоў, салатаў і запякання . Але самае смачнае, што з яго атрымліваецца, — тоўчаная бульба (пюрэ) з кропам і шкваркамі.

2. «Маніфест» — падарунак прэзідэнту

Гісторыя. Гэты сорт мае незвычайную гісторыю паходжання назвы. Яго назвалі ў гонар песні Сяргея Міхалка з гурта «Ляпіс Трубяцкі», які правёў дзяцінства ў Самахвалавічах — калысці беларускай бульбаводчай навукі . Менавіта мяшок «Маніфесту» Аляксандр Лукашэнка падарыў Уладзіміру Пуціну на Новы год . Сорт уваходзіць у дзясятку самых папулярных у Беларусі .

Апісанне. Сорт вылучаецца высокай ураджайнасцю і ўстойлівасцю да хвароб. Клубні буйныя, з прывабнай чырванаватай лупінай і светла-жоўтай мякаццю.

Кулінарнае прызначэнне. «Маніфест» — сорт крэмяністы, ён добра трымае форму. Яго лепш выкарыстоўваць для смажання, запякання ў лупіне (мундзірах) або для прыгатавання салатаў. Ён ідэальна падыходзіць для сучаснай кухні, дзе важна, каб кавалачкі бульбы захоўвалі форму пасля тэрмічнай апрацоўкі.

3. «Журавінка» — класіка жанру

Гісторыя. Гэты сорт — адзін з тых, што «заваявалі месца пад сонцам» яшчэ шмат гадоў таму і дагэтуль карыстаецца попытам у беларусаў . Назва падкрэслівае характэрны ружовы адценне лупіны.

Апісанне. Сярэднепозні сорт з дробнымі або сярэднімі клубнямі акругла-авальнай формы. Лупіна гладкая, чырванаватая, вочкі неглыбокія.

Кулінарнае прызначэнне. «Журавінка» выдатна падыходзіць для прыгатавання нацыянальных страў з таркаванай бульбы. З яе атрымліваюцца выдатныя дранікі, бабка, клёцкі, таму што яна мае патрэбную крухмалістасць. Спрадвеку беларускія гаспадыні ведалі: бульба з чырванаватай лупінай — самая лепшая для дранікаў.

4. «Брыз» — лідар пасадак

Гісторыя. На сённяшні дзень менавіта «Брыз» займае першае месца па аб’ёмах пасадак у Беларусі . Гэта азначае, што менавіта гэты сорт часцей за ўсё трапляе на нашыя сталы.

Апісанне. Сярэднеранні сорт з высокімі смакавымі якасцямі. Клубні роўныя, буйныя, з жоўтай мякаццю. Устойлівы да розных захворванняў і добра захоўваецца.

Кулінарнае прызначэнне. Сорт тыпу В (салодкаваты, слабаразварысты), таму ідэальна падыходзіць для варкі ў супах і для салатаў. Аднак дзякуючы высокаму ўтрыманню крухмалу яго можна выкарыстоўваць і для дранікаў. Такі сабе «баец» — і туды, і сюды.

5. «Першацвет» — гонар навукоўцаў

Гісторыя. Адносна новы сорт, які ўжо паспеў заваяваць папулярнасць дзякуючы намаганням беларускіх селекцыянераў . Яго стваралі спецыяльна для ранняй выганкі.

Апісанне. Ранні сорт, які дазваляе ласавацца маладой бульбай ужо ў пачатку лета. Клубні з белай мякаццю, якая не цямнее. Выдатна падыходзіць для салатаў і супоў дзякуючы нізкай разварыстасці .

Кулінарнае прызначэнне. Маладая бульба з гэтага сорту — сапраўдны дэлікатэс. Яе лепш за ўсё проста адварыць з кропам і заправіць свежым сметанковым маслам. Атрымліваецца страва, якая не саступае знакамітым еўрапейскім дэлікатэсам.

6. «Вектар» — для тых, хто любіць смажаную бульбу

Гісторыя. Гэты сорт уваходзіць у дзясятку самых папулярных у Беларусі . Ён таксама трапіў у прэзідэнцкі падарунак расійскаму калегу разам з «Маніфестам» .

Апісанне. Сярэдняспелы сорт з высокімі смакавымі якасцямі. Клубні роўныя, прыгожай формы, з добрай лежкасцю.

Кулінарнае прызначэнне. Спецыялісты НАН Беларусі адзначаюць, што менавіта «Вектар» ідэальна падыходзіць для смажання . Ён добра трымае форму, не развальваецца на патэльні і набывае прыгожую залацістую скарыначку.

7. «Палац» — новы госць на нашых сталах

Гісторыя. Адзін з новых сартоў, які ўжо паспеў заваяваць прыхільнасць беларусаў. Уваходзіць у спіс навінак, якія карыстаюцца попытам .

Апісанне. Сорт з высокімі адаптыўнымі здольнасцямі, добра расце ў розных глебава-кліматычных умовах. Клубні прыгожыя, выраўнаваныя.

Кулінарнае прызначэнне. Універсальны сорт, які можна выкарыстоўваць для розных страў. Дзякуючы збалансаванаму складу, падыходзіць і для варкі, і для смажання, і для запякання.

8. «Мастак» — эстетыка і смак

Гісторыя. Яшчэ адзін новы сорт, які з’явіўся дзякуючы працы беларускіх селекцыянераў і ўжо паспеў заваяваць сваё месца ў сэрцах агароднікаў .

Апісанне. Сорт з прыгожымі, роўнымі клубнямі. Вызначаецца высокай ураджайнасцю і ўстойлівасцю да хвароб.

Кулінарнае прызначэнне. Выдатна падыходзіць для прыгатавання гарніраў. Дзякуючы сваёй структуры, добра трымае форму пры варцы, таму яго можна смела выкарыстоўваць у супах і салатах.

9. «Красавік» — ранні госць

Гісторыя. Новы ранні сорт, распрацаваны беларускімі навукоўцамі. Яго назва звязана з месяцам, калі звычайна пачынаюць саджаць раннюю бульбу .

Апісанне. Адметная рыса — ружовая афарбоўка лупіны. Вельмі буйныя клубні, якія добра фарміруюць ураджай ужо ў пачатку ліпеня .

Кулінарнае прызначэнне. Ідэальны сорт для тых, хто не можа дачакацца маладой бульбы. Яго лепш ужываць свежым, адразу пасля збору. Выдатна падыходзіць для варкі з кропам і маслам.

10. «Умка» — палярны волат

Гісторыя. Яшчэ адзін новы ранні сорт ад беларускіх селекцыянераў, які ўжо перададзены на сортавыпрабаванне .

Апісанне. Сорт з белай мякаццю, вельмі буйнымі клубнямі. Як і «Красавік», добра фарміруе ўраджай у пачатку лета. Назва, верагодна, звязана з белым колерам мякаці, як белы мядзведзь.

Кулінарнае прызначэнне. Ранняя бульба для спажывання ўлетку. Дзякуючы белай мякаці, выдатна выглядае ў салатах і як гарнір. Пры варцы захоўвае форму і прыемную структуру.

Ганаровыя ўпамінанні

Акрамя дзесяткі лепшых, варта згадаць і іншыя цікавыя сарты, якія заваёўваюць папулярнасць:

• «Юлія» і «Дзясятка» — новыя сарты, якія ўжо ўваходзяць у лік запатрабаваных .

• «Водар» — новы сорт, які завяршае выпрабаванні. Акрамя цудоўных смакавых якасцей, ён падыходзіць для гатавання сухога бульбянога пюрэ .

• «Баярскі» — сярэдняпозні сорт з рэкордным утрыманнем крухмалу — да 24% пры базіснай крухмалістасці 15% .

• «Сапфір» — унікальны сорт з фіялетавай мякаццю, багаты антыаксідантамі. Знаходзіцца на дзяржаўным сортавыпрабаванні і яго асабліва чакаюць дачнікі .

• «Вайлдберыз» — новы сорт з ружовай, часткова афарбаванай мякаццю. Вельмі цікавы са сваімі смакавымі асаблівасцямі .

Як выбраць бульбу для сваёй стравы?

Каб не памыліцца з выбарам на рынку ці ў краме, запомніце простыя правілы:

• Для дранікаў і бульбянікаў выбірайце сарты з высокім утрыманнем крухмалу. Як правіла, гэта бульба з жоўтай мякаццю. Таркаваная маса з яе не цямнее і добра злучаецца. Ідэальны варыянт — «Журавінка».

• Для супоў і салатаў патрэбны сарты, якія не разварваюцца. Звычайна яны маюць шчыльную, белаватую структуру. Выдатна падыдуць «Скарб», «Першацвет», «Брыз».

• Для пюрэ ідэальная бульба, якая добра разварваецца, — тады пюрэ атрымаецца пышным, без камячкоў.

• Для смажання лепш выбіраць сарты, якія трымаюць форму, такія як «Вектар» або «Маніфест».

• Для зімовага захоўвання аптымальныя сярэдняспелыя і сярэдняпознія сарты. Раннія пры працяглым захоўванні губляюць смакавыя якасці .

Цікавыя факты пра беларускую бульбу

1. Колькасць сартоў. У Дзяржаўным рэестры на 2024 год уключана 184 сарты бульбы, з якіх каля 65% — айчыннай селекцыі .

2. Экспартны патэнцыял. Беларусь плануе пастаўляць прамысловыя і раннія сарты бульбы ў Расію, у тым ліку ў рэгіёны Далёкага Усходу. Нават ёсць дамоўленасці аб закладцы дэманстрацыйных палёў з беларускімі сартамі ў Амурскай вобласці для далейшай пастаўкі гатовага прадукту ў Кітай .

3. Дыетычная каштоўнасць. У сартах для здаровага харчавання ўтрыманне крухмалу можа быць не больш за 10%. А сарты з каляровай мякаццю (фіялетавай, чырвонай) багатыя антыаксідантамі, якія захоўваюцца і пасля тэрмічнай апрацоўкі .

4. Захаванне вітаміна С. Каб захаваць вітамін С, які змяшчаецца ў бульбе, лепш за ўсё варыць яе “ў мундзірах” або запякаць у лупіне .

5. Доўгі шлях да сорту. Стварэнне новага сорту — гэта 9 гадоў карпатлівай працы і ацэнка па 58 прыкметах. З 100 тысяч эксперыментальных узораў толькі некалькі становяцца новымі сартамі .

Беларуская бульба — гэта не проста гародніна, а сапраўды нацыянальны скарб і частка культуры. Дзякуючы працы айчынных селекцыянераў, мы маем мноства выдатных сартоў на любы густ і для любой стравы. Ад легендарнага «Скарбу», які ўжо больш за 20 год радуе беларусаў, да навінак з каляровай мякаццю, якія здзіўляюць незвычайным выглядам і карыснымі ўласцівасцямі.

Спадзяюся, гэты матэрыял дапаможа нашым чытачам лепш арыентавацца ў багацці беларускіх сартоў і выбіраць бульбу са смакам — літаральна і вобразна. Якая бульба любімая ў вашай сям’і?